Vài Dòng Đầu Năm – Ai Sẽ Bị Thay Thế Và Ai Sẽ Tiến Hóa

Nhân dịp năm mới Bính Ngọ, năm mình tròn 3 con giáp, bắt tay vào gõ vài chữ khai xuân sau chuỗi ngày ăn nghỉ và đóng băng đầu óc.

Vẫn là câu chuyện AI đang hót rần rật. Thế giới công nghệ dịch chuyển quá nhanh. Và mình đã thấy một số xu hướng đang dần định hình trong 2026 như AI Assistant cho cuộc sống cá nhân, cuộc sống của nhân viên doanh nghiệp và cả cho các hệ thống doanh nghiệp như Cowork, Claude Spec Driven Workflow, OpenClaw.

Nếu nhìn lại chuỗi giá trị lao động trong lĩnh vực công nghệ. Từ Developer, BA, QC, Senior or Lead, SA, PM, Sale, Account or Customer or Partner Manager, Senior Manager cho đến Executive. Ta sẽ thấy các vai trò ở tuyến cuối, ví dụ như Developer, đang chịu tác động trực diện và mạnh mẽ nhất.

Lấy một ngày làm việc điển hình của Developer.
Họp đầu ngày để báo cáo tiến độ, blocker, next steps.
Sau đó bắt tay vào viết code, làm detail design, viết unit test, tạo MR, fix SonarQube, refactor code. Tất cả dựa trên upstream design hoặc requirements đã được define trước đó.

Những công việc này đang bị tái định nghĩa rất nhanh bởi các coding assistant như Claude, ChatGPT và các IDE tích hợp AI. Các assistant này có thể đọc requirements, phân tích context của codebase, generate code, sinh unit test, thậm chí đọc report từ SonarQube để đề xuất cách fix phù hợp.

Nếu chúng ta định nghĩa được một bộ skill rõ ràng cho AI, ví dụ coding convention, best practices, architecture guideline, definition of done. Thì output của AI rất consistent và ít cảm xúc.

Và đặc biệt, AI không giấu blocker. Không đợi đến daily meeting mới báo cáo. Nó có thể log trạng thái, cảnh báo lỗi, đề xuất hướng xử lý theo thời gian thực.

Câu chuyện tương tự với QC.
AI có thể đọc requirements và generate test case gần như đầy đủ các scenario bao gồm happy path, edge case, negative case. Sắp tới, việc AI tự động generate test script, tự chạy automation test và phân tích kết quả cũng không còn xa. Automation tester sẽ chuyển dần sang vai trò thiết kế test strategy, kiểm soát chất lượng test suite và tối ưu pipeline thay vì viết từng dòng script.

Với BA.
AI có thể capture requirement từ transcript cuộc họp, chuyển thành user story, acceptance criteria, mapping với business rule và dependency.
Điểm mà BA vẫn giữ vai trò trọng yếu là giao tiếp với stakeholders. Gỡ rối những yêu cầu mơ hồ. Đàm phán phạm vi. Đọc được “ý chưa nói thành lời”. Và có một chút sense về UI or UX phù hợp với văn hóa và kỳ vọng của từng nhóm người dùng.

AI hỗ trợ mạnh, nhưng BA vẫn là người chịu trách nhiệm cuối cùng về tính đúng đắn và tính khả thi của requirement.

Với SA.
AI có thể tổng hợp hàng nghìn design principle, pattern, architecture reference. Có thể so sánh chi phí giữa các phương án. Đánh giá complexity, scalability, risk.
Miễn là người SA cung cấp đủ context và constraint.
Vai trò của SA sẽ chuyển dần từ người “nhớ nhiều” sang người “đặt câu hỏi đúng”. Và biết cách khai thác AI để mô phỏng các phương án trước khi ra quyết định.

Senior hoặc Lead.
Sẽ thiên nhiều hơn về review, governance và orchestration.
Họ không chỉ quản lý con người mà còn quản lý “đội quân AI”. Phải biết fine tune prompt, define workflow, kết nối toolchain để AI có thể làm việc trơn tru.
Năng lực quan trọng không còn là làm nhanh nhất. Mà là thiết kế hệ thống làm việc hiệu quả nhất.

PM.
Ngoài việc quản lý con người và khách hàng. Cần quan tâm đến quản lý AI assistant như một resource đặc biệt.
Cách đo productivity sẽ thay đổi. Story point không còn phản ánh đúng effort khi một phần lớn công việc được AI hỗ trợ.
PM phải tính lại budget, timeline, quality baseline. Và quan trọng hơn là quản trị expectation của khách hàng khi tốc độ tăng nhưng rủi ro cũng thay đổi.

Đối với Sale, Account, Customer hoặc Partner Manager và tầng điều hành.
Vai trò không giảm đi mà còn quan trọng hơn.
Họ cần chuẩn hóa quy trình áp dụng AI vào delivery. Tạo lợi thế cạnh tranh dựa trên tốc độ, chi phí và chất lượng. Đồng thời đảm bảo compliance, bảo mật dữ liệu, quản trị rủi ro và theo dõi xu hướng công nghệ để triển khai đồng bộ trong toàn tổ chức.

Ở cấp Executive.
Câu hỏi không còn là có dùng AI hay không. Mà là dùng ở mức độ nào, trong phạm vi nào, và biến nó thành năng lực lõi ra sao.

Nhìn rộng hơn.
Cơn lốc GenAI là không thể đảo ngược. Nhưng lịch sử công nghệ cho thấy. Mỗi lần công cụ thay đổi, vai trò con người cũng tiến hóa.
Những ai chỉ thực thi theo instruction có cấu trúc rõ ràng sẽ bị thay thế nhanh nhất.
Những ai biết đặt vấn đề, định nghĩa hệ thống, kết nối con người và công nghệ sẽ có nhiều đất diễn hơn.

Việc mỗi người tự trang bị kiến thức và kỹ năng để sống chung, đồng hành và quản trị AI nhằm mang lại lợi thế cho bản thân và cộng đồng là điều nên làm.
Không phải để chống lại AI. Mà để đứng ở vị trí điều khiển nó.

Một năm mới. Một chu kỳ mới.
Chúc tất cả chúng ta đủ tỉnh táo để nhìn xu hướng. Đủ linh hoạt để thay đổi. Và đủ bản lĩnh để dẫn dắt thay vì bị cuốn trôi.

Chúc một năm mới Mã Đáo Thành Công.