Ngày xưa học cái gì chúng ta cũng phải đọc sách, xem video, ghi chép, rồi tự mày mò. Nhưng sau này tôi nhận ra một vấn đề lớn: sách giấy không bao giờ “nói chuyện” lại với mình.
- Sách viết cho số đông, không cá nhân hoá. Ví dụ một quản lý cấp cao đọc về mental models thì cần góc nhìn gắn với vai trò lãnh đạo, ra quyết định. Nhưng sách thì vẫn chung chung.
- Sách không tương tác. Có sách đưa câu hỏi phản tư, nhưng mình chỉ tự hỏi rồi… tự trả lời, chẳng có ai phản hồi hay chất vấn.
- Sách không thể tổng hợp hay mở rộng. Muốn liên kết ý từ nhiều nguồn thì phải tự mày mò.
- Và đặc biệt: sách không “nhớ” được lịch sử suy nghĩ của mình để nối tiếp.
Chính vì vậy, tôi bắt đầu dùng ChatGPT (hoặc bất kỳ công cụ AI nào) như một gia sư cá nhân.
Vì sao lại là “gia sư”?
- ChatGPT có thể gợi ý, đặt câu hỏi ngược lại, giúp mình đào sâu vấn đề chứ không chỉ tiếp thu một chiều.
- Có thể “bật” bất kỳ tình huống nào: từ quản lý, công nghệ, đến triết học… và luôn nhận được câu trả lời đúng ngữ cảnh của mình.
- Nó giống một người thầy kiên nhẫn, ngồi cùng mình cả tiếng đồng hồ, nhắc đi nhắc lại mà không bao giờ than phiền.
- Quan trọng hơn: kiến thức gắn trực tiếp với công việc và cuộc sống, chứ không còn học kiểu chung chung.
Một vài mẹo nhỏ khi dùng ChatGPT học tập
- Tắt chia sẻ dữ liệu để train model → giảm rủi ro lộ thông tin cá nhân.
- Dùng tên giả, cho biết background → để ChatGPT hiểu bối cảnh của bạn.
- Dùng voice-to-text → nói tự nhiên, giữ dòng suy nghĩ liền mạch.
- Kết hợp ghi chú, tổng kết, xác nhận lại với ChatGPT → tóm lại thành vài dòng sau mỗi phiên học để hệ thống lại.
- Biết dừng đúng lúc → không chạy theo số lượng kiến thức mà tập trung vào cái mình cần.
Nhưng có một “cái bẫy” ⚠️
Học với ChatGPT quá nhanh, quá tiện → dễ dẫn tới học hời hợt, nhớ trước quên sau. Giống như đi thang máy thay vì leo cầu thang: nhanh thì nhanh, nhưng cơ bắp không khoẻ lên được.
Vậy làm sao để tránh?
- Tạo ma sát cho bản thân: yêu cầu ChatGPT đặt câu hỏi ngược, hoặc đưa ví dụ sai để mình phân biệt.
- Biến thụ động thành chủ động: viết lại bằng lời của mình, hoặc kể lại cho đồng nghiệp/bạn bè.
- Xen kẽ học nhanh – học chậm: dùng ChatGPT lấy thông tin nhanh, rồi tự ngẫm lại, viết tay, vẽ sơ đồ.
- Học để áp dụng dài hạn: đặt mục tiêu thử nghiệm kiến thức trong 1–3 tháng, thay vì học để “trả bài” ngay.
👉 ChatGPT không xoá đi nỗ lực nhận thức, mà giúp mình dồn nỗ lực vào chỗ quan trọng hơn: phản tư, áp dụng, và sáng tạo.
Tóm lại, sách vẫn có giá trị riêng, nhưng với tôi, ChatGPT giống như một “người thầy đồng hành”, vừa tương tác, vừa gợi mở, lại vừa cá nhân hoá theo đúng nhu cầu và hành trình của mình.
Transforming Leadership 