Nếu AI làm hết rồi thì giá trị của con người nằm ở đâu?

Khi AI code được, viết được, phân tích được, làm gần như mọi thứ, thì câu hỏi còn lại là giá trị của chúng ta nằm ở đâu?

Nói thiệt, tui thuộc nhóm bắt đầu hơi trễ với AI (hồi đó cũng thử mò ML, nhưng noá khó thiệt, tui thử mà hổng dô). Nhưng tới hồi tui tiếp cận mấy con AI mà chat chat được á, chứ không phải mấy thuật toán dự đoán khô khan, tui không còn coi nó là công nghệ hay công cụ nữa, mà quy nó về “human”. Lạ ở chỗ, với góc nhìn đó thì chuyện quản trị và phối hợp với nó tự nhiên hẳn ra, dễ thở hơn nhiều.

Mà kèm theo đó có một cái bẫy: AI hắn hiểu biết nhiều quá đôi khi lại dẫn tới tê liệt vì phân tích (analysis paralysis). Việc của mình khi làm bạn với hắn là gỡ đúng chỗ kẹt đó ra.

Tui nghĩ câu trả lời nằm ở chỗ: hãy là một leader thứ thiệt. Năm kỹ năng của một leader giỏi thì AI chưa thay được, và nó áp dụng cho mọi cấp độ, từ cách bạn làm việc với AI, với cấp dưới, cho tới với sếp và khách hàng.

Tạo điều kiện (harness). Việc đầu tiên của leader không phải là làm, mà là dựng sân chơi cho người khác làm. Bạn cho AI context, công cụ, ranh giới rõ ràng. Y như tạo điều kiện cho cấp dưới: môi trường, thông tin, quyền hạn.

Uỷ nhiệm (delegate). Giao việc và dám tin. Uỷ nhiệm không phải quăng việc rồi bỏ mặc, mà là trao quyền đi kèm trách nhiệm rõ ràng. Với AI cũng vậy, giao nhiệm vụ đủ rõ để nó tự chạy.

Báo cáo (escalation). Biết khi nào việc vượt quá khả năng và quyền hạn của mình thì đẩy lên. Người giỏi không ôm hết, họ biết lúc nào cần báo lên cấp trên. Và bạn cũng dạy AI lẫn đội của mình biết lúc nào nên dừng lại để hỏi.

Xét duyệt (judgment). Cuối cùng vẫn là con người ra quyết định. AI đưa ra mười phương án, nhưng ai chọn? Là bạn. Cái gật đầu hay lắc đầu đúng lúc, đó mới là giá trị.

Phối hợp (coordination). Thứ gắn kết tất cả lại: đội ngũ, AI, khách hàng, sếp, quyện vào làm một. Đây là chất keo không model nào thay được, vì nó là quan hệ, là lòng tin, con người với con người.

Điều thú vị là năm kỹ năng này khớp gần như một-một với năm bậc thang tự động hoá khi làm việc với AI: Assisted thì lo Tạo điều kiện, Orchestrated thì Uỷ nhiệm, Supervised thì Xét duyệt, Notified thì Báo cáo, và Autonomous thì Phối hợp. Càng leo cao, vai trò con người không mất đi, nó chỉ dịch chuyển.

Và đây là chỗ tui tâm đắc nhất. Nhìn kỹ lại thì năm trụ cột giá trị này chẳng có gì mới, leader giỏi xưa giờ vẫn làm bấy nhiêu đó. Cái khác là bây giờ mỗi người đều được nâng lên một bậc. AI ôm trọn phần việc tay chân ở nấc dưới cùng, nên ai cũng dịch lên một nấc: người từng ngồi làm thì giờ lo điều phối, người từng điều phối thì giờ lo xét duyệt và gắn kết. AI không lấy mất chỗ của mình, nó đẩy mình lên cao hơn.

Nói thêm một ý nữa. AI sinh ra để giải phóng mình khỏi mấy việc mình thừa sức làm, để dành đầu óc và sức lực cho những việc khó hơn, đáng hơn. Nhưng nhiều người lầm tưởng cứ có AI trong tay là làm gì cũng được. Đó là sai lầm kinh điển. Khi nội lực chưa đủ vững, rất dễ bị AI dắt mũi. Sự nhiệt tình của AI cộng với sự ngu dốt của bản thân thì sẽ sinh ra điều gì? Dù trông rất mượt và tự tin.

Cho nên hãy luôn để AI là một đòn bẩy, đừng để nó thành mỏ neo. Đòn bẩy thì nhân sức mình lên, còn mỏ neo thì kéo mình chìm xuống và nghĩ thay cho mình. Việc còn lại là mình có chịu bước lên đứng vào chỗ của mình hay không.