Peopleware – Chương 6: Laetrile

Laetrile là một chất lỏng không màu ép từ phần mềm bên trong có vị đắng của hạt quả mơ. Ở Thụy Điển, bạn có thể mua chiết xuất này đồng giá với chiết xuất hạnh nhân, và bạn dùng nó để nướng bánh như dùng các chiết xuất khác. Ở Mexico, bạn sẽ phải trả 50 đô-la một giọt để “chữa” bệnh ung thư. Dĩ nhiên, nó không chữa được gì. Mọi bằng chứng đều cho thấy đây là lừa đảo. Nhưng vì không ai có thể giúp được gì, một số bệnh nhân sắp chết chấp nhận lời khẳng định của các lang băm bán laetrile, bất chấp nó có hiệu nghiệm hay không. Họ đủ liều mạng đến nỗi không muốn xem xét bằng chứng.

Tương tự, có vô số người quản lý “đủ liều mạng”, và sự liều mạng đó dễ dàng biến họ thành nạn nhân của một loại laetrile kỹ thuật hứa hẹn việc tăng năng suất. Hiếm khi có bằng chứng xác nhận những thứ mà họ mua là có tác dụng. Họ cũng bỏ qua bằng chứng vì có nhu cầu quá to lớn.

GIẢM MỠ TRONG KHI NGỦ

Một ngày kia, vào thời khắc hết sức ngây ngô, tôi bắt đầu lục tìm những quảng cáo sản phẩm khẳng định sẽ tăng năng suất 100% trở nên. Trong thời gian ngắn, tôi đã có cả đống. Điều ngạc nhiên là sự đa dạng về những phương tiện được quảng cáo là sẽ giúp tăng năng suất mạnh mẽ. Chúng là những buổi tọa đàm, chương trình đóng gói, phương pháp, sách, bảng kế hoạch, bản tin, … Đến khu thượng lưu bằng xe điện ngầm vào đêm hôm đó, tôi thấy một quảng cáo cuối cùng đằng sau tờ New York Post. Nó ghi, “Giảm Mỡ Trong khi Ngủ”. Dường như nó thuyết phục được mọi người ngay lập tức.
— TRL

Tất cả chúng ta đều chịu nhiều áp lực phải tăng năng suất. Vấn đề là không còn chấp nhận được các giải pháp đơn giản, vì mọi giải pháp đơn giản đều đã được khám phá và áp dụng từ lâu. Nhưng một số nơi vẫn đang làm tốt hơn những nơi khác. Chúng tôi được thuyết phục rằng những nơi làm tốt chẳng hề áp dụng bất kỳ công nghệ cao cấp nào. Hiệu suất cao hơn của họ có thể được giải thích hoàn toàn nhờ phương pháp quản lý nhân sự hiệu quả hơn, nhờ thay đổi môi trường làm việc và văn hóa công ty, đồng thời áp dụng các biện pháp mà sẽ được thảo luận trong trong Phần II đến Phần VI.

Tác dụng tương đối yếu của công nghệ này có thể gây thất vọng một tí, ít ra là trong ngắn hạn, vì các kiểu thay đổi văn hóa doanh nghiệp mà chúng tôi cổ vũ đều khó áp dụng và có tác dụng chậm. Cái được ưa chuộng hơn nhiều là cắt một mẩu giấy phía sau tờ tạp chí, gởi kèm theo đó vài ngàn đô-la, để một mẹo tăng năng suất kỳ diệu được gởi lại bạn. Dĩ nhiên, mẹo đó có thể không giúp gì nhiều, nhưng giải pháp đơn giản bao giờ cũng hấp dẫn hơn những giải pháp khó khăn.

BẢY YÊU NỮ

Các hy vọng hão huyền được tạo bởi các phi giải pháp công nghệ dễ dàng thì giống như những yêu nữ ve vãn chàng Odysseus tội nghiệp. Mỗi yêu nữ sẽ tiếp cận bạn bằng một thông điệp hấp dẫn riêng, thứ ảo tưởng hấp dẫn mà chẳng đưa đến đâu. Một khi bạn tin vào chúng, bạn sẽ ngại việc nặng cần thiết để xây dựng một văn hóa doanh nghiệp lành mạnh.

Mỗi yêu nữ gây họa cho bạn là một chức năng trong ngành công nghiệp bạn đang làm việc. Chúng tôi đã nhận diện được bảy từ lĩnh vực mà chúng tôi có hiểu biết nhiều nhất, đó là ngành phát triển phần mềm, và chúng tôi trình bày chúng dưới đây, kèm theo phản hồi của chúng tôi.

Bảy hy vọng hão huyền về quản lý phần mềm

* Bạn đã bỏ sót một mẹo mới có thể tăng năng suất một cách ấn tượng.
Phản hồi: Bạn không đến nỗi dại để có thể bỏ sót điều gì có tính cơ bản. Bạn đang tiếp tục khảo khát những phương pháp mới và thử nghiệm phương pháp nào có vẻ hợp lý nhất. Chẳng có biện pháp nào mà bạn đã áp dụng hay có thể áp dụng có thể tăng năng suất một cách ấn tượng. Tuy nhiên, các biện pháp đó giữ cho mọi người đều sung sức: Nhân viên thích tham gia động não, học tập, và cải tiến. Ngoài kia nếu có điều đổi mới kỳ diệu nào mà bạn bỏ sót, thì chỉ là thủ thuật gây lo lắng, được tiến hành bởi những người muốn bán hàng.

* Những người quản lý khác đang có kết quả tăng năng suất 100%, 200% hay cao hơn!
Phản hồi: Quên chuyện đó đi. Công cụ kỳ diệu thông thường được chào hàng cho bạn đều tập trung vào công đoạn viết mã và kiểm thử trong vòng đời phát triển. Thậm chí nếu đó không phải là viết mã và kiểm thử, bạn không thể kỳ vọng có thể tăng năng suất 100%. Vẫn còn phải hoàn thành các công đoạn phân tích, đàm phán, đặc tả, huấn luyện, nghiệm thu, chuyển đổi, và chuyển giao.

* Công nghệ đang đi quá nhanh khiến bạn bị tụt hậu.
Phản hồi: Đúng, công nghệ đang đi rất nhanh, nhưng (một lần nữa xuất hiện  Ảo tưởng Công nghệ Cao), hầu hết những điều bạn đang làm thực chất không phải là công nghệ cao. Trong khi máy móc đã thay đổi khủng khiếp, công việc phát triển phần mềm vẫn khá yên bình. Ta vẫn dành hầu hết thời gian làm việc trên các yêu cầu và đặc tả, tức phần công nghệ thấp trong công việc của ta. Năng suất công nghiệp phần mềm đã tăng 3 – 5% một năm, chỉ hơi cao hơn công nghiệp luyện kim và ô tô.

* Thay đổi ngôn ngữ sẽ cho bạn lợi thế to lớn.
Phản hồi: Ngôn ngữ là quan trọng vì chúng ảnh hưởng đến cách tư duy vấn đề của bạn, nhưng một lần nữa, chúng chỉ ảnh hưởng đến phần thi công dự án. Do bị thổi phồng quá mức, một số ngôn ngữ mới bị cho là laetrile. Chẳng hạn, đồng ý là nên thi công một chức năng mới bằng Java, thay vì PHP, nhưng trước khi có Java, vẫn có những cách tốt hơn để thực hiện điều bạn cần làm: một số công cụ có thể giúp dễ dàng thi công những nhóm chức năng nhất định. Trừ phi bạn mê ngủ trong vài chục năm qua, thay đổi về không ngữ không giúp bạn nhiều lắm. Nó thể thể giúp tăng 5% năng suất (chẳng có gì là ầm ĩ), nhưng không thể nhiều hơn.

* Vì còn nhiều chức năng tồn đọng, bạn phải tăng gấp đôi năng suất ngay lập tức.
Phản hồi: Hầu hết những bàn luận về chức năng tồn đọng đều là chuyện hoang đường. Ta đều biết chi phí cuối cùng cho dự án cao hơn rất nhiều so với kỳ vọng ban đầu. Vì thế chi phí của hệ thống chưa tạo ra năm nay (do ta chưa thể) được giả định một cách lạc quan là chỉ bằng một nửa so với chi phí thật sự, hay thậm chí ít hơn. Dự án bị tồn đọng là vì điều kiện chưa đủ thuận lợi, thậm chí với những giả định về chi phí lạc quan nhất. Nếu biết chi phí thật sự của nó, ta sẽ thấy dự án đó là một thất bại về kinh tế. Nếu nó không tồn đọng, nó đã bị loại bỏ.

*  Bạn đã tự động mọi thứ; có phải đã đến lúc bạn tự động thoát khỏi đội ngũ phát triển phần mềm của bạn?
Phản hồi: Đây là một biến thể của Ảo tưởng Công nghệ Cao: niềm tin cho rằng người phát triển phần mềm thực hiện dễ dàng công việc có thể tự động hóa. Công việc chính của họ là giao tiếp con người để tổ chức các nhu cầu người dùng thành thủ tục hình thức. Công việc đó là cần thiết cho dù có thay đổi vòng đời ra sao. Và điều đó khó có thể tự động.

* Nhân viên của bạn sẽ làm việc tốt hơn nếu bạn gây áp lực thật nhiều với họ.
Phản hồi: Họ sẽ không làm việc tốt hơn – họ sẽ bớt hứng thú hơn với công việc mà thôi.

ĐÂY LÀ QUẢN LÝ

Trong những năm đầu làm người phát triển, tôi hân hạnh được làm việc trên một dự án do Sharon Weinberg quản lý, sau này cô làm chủ tịch Tập đoàn Tư vấn Codd và Date. Cô là ví dụ sống động về điều mà nay tôi gọi là giác ngộ quản lý (enlightened management). Một ngày đầy tuyết, tôi phải lê khỏi giường bệnh để gói ghém hệ thống còn chưa ổn định của chúng tôi để trình diễn cho khách hàng. Sharon bước vào và thấy tôi đang vật vã bên máy tính. Cô biến mất rồi vài phút sau quay lại với một hộp cháo. Sau khi đã tiếp tế và lên tinh thần cho tôi, tôi hỏi làm thế nào mà cô có thời gian cho những việc như thế trong khi cô quá bận rộn với công việc quản lý, cô cười điệu và nói, “Tom, đây là quản lý”.
— TDM

Sharon biết rõ điều mà mọi quản lý giỏi đều biết: Chức năng của người quản lý không phải bắt mọi người làm việc, mà làm sao để mọi người có thể làm việc.

— Nguồn: Tom DeMarco, Timothy Lister (2014) Nhân liệu (Peopleware): Các dự án và đội ngũ hiệu quả, xuất bản lần 3.
— Bài được tập hợp tại Nhân liệu (Peopleware)