Ngày xưa, các binh lính cần được trải qua nhiều lớp huấn luyện khổ cực, rồi mới ra chiến trường từng bước một để cọ sát, trau dồi kỹ năng và tinh thần chiến đấu. Đối mặt với chiến trường biển lửa tạo nên ý chí thép và khả năng đọc vị trận địa: chọn vị trí mai phục, nhận ra mùi nguy hiểm trước khi đạn nổ, biết khi nào tiến, khi nào lui, và quan trọng hơn hết, biết vì sao mình chiến đấu. Những người lính ấy không chỉ biết cầm súng. Họ biết im lặng đúng lúc, hiểu đồng đội qua ánh mắt, và cảm nhận chiến trường như cảm nhận hơi thở của chính mình.
Thời nay, vũ khí đã tối tân, súng tự ngắm, xe tự lái, hệ thống tự phán đoán. Và người ta bắt đầu tin rằng, có lẽ, người lính không còn cần phải dày dạn nữa.
Nhưng hãy thử hỏi: với ý chí của những người lính sinh viên chỉ được học vài tháng nghĩa vụ, liệu có thể kỳ vọng họ bay thẳng ra chiến trường tác chiến được không?
Họ có thể biết cách bóp cò. Họ có thể hiểu nguyên lý của một phương tiện chiến đấu hiện đại. Nhưng khi tiếng súng thật nổ lên, khi màn sương chiến trận che khuất mọi bản đồ, khi không có ai ra lệnh tiếp theo: liệu họ sẽ bắn có chủ đích, hay bắn bừa cho có? Liệu họ đọc được địa hình hay chỉ nhìn thấy màn hình? Và trong sự cạnh tranh để giành lấy một vị trí ra trận, liệu họ tranh nhau vì khát vọng, hay vì không ai chịu ở lại hậu phương?
Còn những người lính già. Họ từng biết chiến trường. Nhưng năm tháng làm hậu phương, ít va chạm, ít tự trau dồi, đã khiến bản năng chiến đấu trong họ ngủ yên. Vũ khí mới trong tay người quen lối cũ đôi khi còn nguy hiểm hơn không có vũ khí.
Nhưng câu chuyện chưa dừng ở đó.
Vì có một điều đang xảy ra mà chưa từng có trong lịch sử chiến tranh.
Lần đầu tiên trong lịch sử, vũ khí nằm trong tay tất cả mọi người.
Không chỉ quân chính quy. Không chỉ cường quốc. Không chỉ người được huấn luyện bài bản.
Người lính sinh viên kia có vũ khí. Dân làng bên kia sông có vũ khí. Kẻ thù không mặc quân phục cũng có vũ khí. Thậm chí người chưa từng nghĩ đến chiến tranh, sáng thức dậy, cũng có thể cầm vũ khí trong tay chỉ sau vài cú chạm màn hình.
Khi vũ khí không còn là lợi thế của riêng ai, thì lợi thế thật sự nằm ở đâu?
Khi kẻ địch không cần đội hình, không cần hậu cần, không cần chờ mệnh lệnh từ bộ tổng tham mưu để ra đòn, thì mô hình tác chiến cũ, với các tầng chỉ huy, với quy trình phê duyệt, với lộ trình huấn luyện kéo dài nhiều năm, liệu còn phù hợp?
Chiến trường đang thay đổi.
Không phải thay đổi từ từ. Mà thay đổi ngay dưới chân ta, trong lúc ta còn đang họp bàn về việc có nên thay đổi hay không.
Và đây là những câu hỏi tổ quốc cần ngồi xuống trả lời, không phải sau này, mà ngay bây giờ:
Khi ai cũng có vũ khí, chiến thắng có còn thuộc về người có vũ khí mạnh nhất, hay thuộc về người biết dùng vũ khí đúng chỗ và đúng lúc nhất?
Khi chiến trường phi tuyến, phi đội hình, phi biên giới, liệu đơn vị nhỏ, linh hoạt, tự chủ có đang thay thế dần đại quân cồng kềnh chờ lệnh?
Khi tốc độ ra đòn quan trọng hơn sự hoàn hảo của đòn đánh, thì hệ thống huấn luyện và ra quyết định của ta cần được xây lại từ đâu?
Và câu hỏi khó nhất: nếu mô hình tác chiến phải thay đổi, thì ai trong tổ quốc này đang sẵn sàng là người đầu tiên thay đổi, thay vì chờ người khác thay đổi trước?
Ngụ ngôn không có hồi kết.
Vì chiến trường vẫn đang được viết lại, ngay lúc này.
Transforming Leadership 